Amstelveenscheweg 797

de betere eekhoorns

Daar lag oostwaarts, vanaf de serre en (ernaast) de keuken, onze achtertuin in de jaren dertig, veertig en een stuk vijftig. Het eerste deel, vlak achter het huis, was een siertuin – ik schat ’m op zowat 50 m2. Velerlei soorten bloemen, pioenrozen, paarse en witte seringen (een kleine waterval), dahlia’s, oost-indische kers, hulst, viooltjes, afrikaantjes, lupines. Inclusief m’n eigen rotstuintje.
Verderop begon de etenstuin. Pakweg 150-200 m2.  We hadden acht bomen met peren, appels, morellen. Rijen struiken met velerlei soorten bessen. Aardappels en groente groente groente. Rond ’45 kwam er zelfs tabak: genoeg voor onszelf en voor een rookgrage assistent aan de universiteit, die in ruil mijn practicumhuiswerk maakte. Tegen het eind van de tuin stonden de stokken voor bonen en peulen. En er lag een lage broeikas voor de jonge sla, waarom soms een collega-dichter moet huilen.
Genoeg groenten en fruit voor het hele jaar.
Maar dat betekende wel dat we een groot deel van de oogst moesten bewaren voor seizoenen die niets opbrachten dan storm en vorst, regen en sneeuw. We hadden geen tegenvoetend filiaaltje in Australië om in onze winter van hun zomer te profiteren. Onze winters waren in die tijd nog bar en bar. Ik sleepte m’n fiets achter me aan door de opgewaaide sneeuwhopen van de Amstelveenscheweg en ik droeg van hoofd tot voeten een alpino, oorkleppen, een dikgebreide sjaal, een dikke jas, een stropdas, een pull- of slipover, een overhemd, een flanellen onderhemd, een door m’n moeder gebreide borstrok, wanten, een lange broek, een jäger onderbroek, een stel steviggebreide kousen, hoge schoenen met veterhaakjes. We hadden veel minder welvaart, veel minder weerstand, en veel meer kou – daarbij betekende de toenmalige winter een stokkende toevoer van verse vitamines en andere zomerse gezondheidsgeneugten.
Ons principe was: ook in de winter leven we zoveel mogelijk van de tuin. Tegen het einde van de grote vakantie werden we daartoe eekhoorns. En al begroeven we onze proviandvoorraad wel niet, we zorgden dat alles goed bewaard kon worden.
Het fruit werd op de vloer gelegd van de slaapkamers boven. Er kwamen ‘paden’ naar kasten en bedden. Het ‘slechtere’ fruit verwerkte m’n moeder tot jam, met Opekta, een product dat voor WO II door de vader van Anne Frank op de markt werd gebracht. En het werd geweckt, zoals ook sommige groenten: de grote weckketel op het fornuis dat m’n vader zelf had gemaakt. De aardappels kregen hun royale plaats in de kelder naast andere knolgroenten. Daar stonden ook de grote Keulse potten met inmaak (groot bord, verzwaard met een kinderhoofdje, er bovenop): andijvie, snijbonen (door mij met een molen gesneden), kool (zelfs zuurkool maakten we), eieren in waterglas (een soort gelei).
Je zult je wellicht afvragen: en vlees? En droge kruidenierswaren en zo? Die bracht m’n vader altijd mee uit de stad.
De kelder, onder het hele huis door, was overigens ook opslagplaats voor brandstoffen. Eind augustus lagen ze achterin, klaar voor de stook. Anthraciet, cokes, briketten, aanmaakhout. Bezorgd door onze oude buren uit de Réaumurstraat, waar we eerst hadden gewoond.
Als september kwam, was het hele huis letterlijk volop klaar om ons het volgend voorjaar te laten halen.
Het huis is nu allang overleden. het staat alleen nog in mijn geheugen. En wat er, zowat een mensenleeftijd terug, in die diepste tijd van m’n leven gebeurde, ligt opgeslagen in m’n diepste herinneringen, in de kelder van m’n onderbewuste. Maar het is alsof ik het aan kan raken, zo dichtbij is alles nog.

Karel N.L. Grazell
Amsterdams stadsdichter uit Zuid