Amstelveens(ch)eweg 797

twee ouders, twee anekdotes

M’n eerste jeugd. tot de meidagen van ’40, toen ik twaalf was, toonde me een schepping die nu wel af was. Ach, er was nog wat gerommel in de verte, maar dat kwam op krantenpapier: Il Duce. Herr Hitler, De Zeven Provinciën, Jordaan oproer, zelfs m’n eigen stad was ver weg. De Amstelveenscheweg was een landelijke weg, die naar de eeuwen uit het verleden rook – de oudgeurse boerderijen, de antieke, vochtige polderweilanden die hier en daar door steuntrekkers nog werden vervolmaakt. de naar nieuw ruikende rand van Amsterdamse School wijken die nog niet naar onze arcadische rust schoven. Als ik bij de morellenboom in de tuin speelde of in de dampende hitte van de stal naast ons stond, wist ik dat dit allemaal goed was, heel goed. Zo oud als het zich toonde, was het af.
Ik leefde er zoals ik een boek las. Geconcentreerd, bijna geïsoleerd. ’n Gebied dat meestal niet meer dan zo’n honderd meter lang was en vijftig breed. Zoiets. Een landelijk conclaaf waar ik uit moest vanwege school en verder nauwelijks.
De belangrijkste mensen in m’n leven op de Amstelveenscheweg waren m’n ouders. Ik zal hun karakters en daden niet psychologisch verantwoord beschrijven. Ik beperk me tot twee ervaringen. Dan zult u genoeg weten, neem ik aan.
Ze kwamen uit Tiel. M’n moeder stamde van de Van Heemskerk Brandwijk’s (op een oude kerk in Drumpt wordt de eerste steenlegging door een burgemeester van die naam herdacht). Ze was opgevoed in een wat stijf gezin met een ‘mooie kamer’, met een vader (aannemer) die zich het hele jaar door ‘s morgens waste onder de ijskoude pomp en ’s avonds na het lezen van Pniël en voor het slapen gaan altijd even naar de sterren ging kijken, buiten.
M’n moeder (heel mooi op een foto) haalde een Tesselschade diploma kinderjuffrouw en werd dat onder meer bij een deftige familie Huges in Koningslaan 1 te hierent.
Ze was op de Amstelveenscheweg een mevrouw, hartelijk, geheel gewijd aan haar kleine gezin en vaak vergetend dat ze heel misschien wel zangeres had willen worden.
Eén anekdote over haar.
Ik was, een jaar of twintig, uit het ouderlijk huis weggelopen met ruzie. Na een week of drie zei de barkeeper van m’n stamcafé Eijlders bij het Leidseplein: Karel, er was een mevrouw voor je, ze heeft een pakje achtergelaten.
Er zat schoon goed in…
M’n moeder in zo’n café, bij die ‘slechte vrienden’ van me, zoals ze altijd zei. De moed!
De naam Grazell komt van een beroemde middeleeuwse legende: een historische markiezin rond 1200 in Italië. Haar verhaal staat in de Decamerone, The Canterbury Tales en honderden andere boeken. Grazell betekent: (eerste lettergreep) Christus, (tweede) strijd. M’n vader was zoon van een schoenenwinkelier in de Waterstraat (Kalverstraat van Tiel). Maar de man stierf jong, z’n weduwe werd baker van o.a. de Daalderop’s, de Tideman’s. En m’n vader groeide op in armoede. Maar hij was heel goed op (technische) scholen en werd door een freule op weg geholpen.
Ook één anekdote. Toen hij net 90 was, zei hij tegen me dat het echtpaar dat naast hem woonde, alleen AOW had en zich geen TV kon veroorloven. Hoe loste hij dat nou op? Hij kon natuurlijk geen TV cadeau geven, dat zou hun trots niet willen. ’n Paar dagen later had hij het: Karel, ga een portable TV kopen – die neem ik dan ’s avonds op visite naar hen mee, omdat ik zogenaamd een of ander programma wil zien, en nadat ik een paar avonden zo dat toestel heen en weer heb gesjouwd, laat ik het voor het gemak daar maar staan.
Van m’n moeder zei ik wel: ze is eenkennig, ze kent zelfs haar weerga niet.
En tegen m’n vader: ik heb nog nooit zo’n vader gehad als jij.
Zo’n beetje waar de serre van m’n ouderlijk huis was, midden op het grasveld tussen gebouw De Iep en de Amstelveenseweg, staan ter ere van m’n stadsdeeldichterschap drie prille bomen. Ik noem ze in m’n hoofd, en nooit hardop, want ‘t is mijn geheim, van links naar rechts: Stijntje, Nicolaas en Karel. maar ons drieën.
De wereld hier is een stuk minder geworden. Hij was wel af, maar er zijn sindsdien allemaal nieuwe mensen gekomen en die gingen zich met die wereld bemoeien… een van de ergste menselijke eigenschappen: de grote bemoeiziekte, de Bacil Bedil. En nu zijn we al tientallen jaren gezegend met auto’s, stank, kankerend zonlicht, asfalt en beton. Het kind, ik en ieder mens van vroeger, is nadien volwassen geworden en soms denk ik, terugkijkend, wel eens dat volwassenheid een straf is die voor de kinderen is uitgedacht. En dan trek ik me terug in het conclaaf van m’n herinnering, van m’n taal: een gebied van zoveel woorden lang en zoveel breed.

In Memoriam gedichten, ooit voor m’n moeder en vader geschreven:

Stijntje Grazell-Brandwijk
(1972)

Keihard eenzaam zijn is sterven.
Een hand vasthouden helpt niet.
Herinneringen helpen niet meer.
Adembenemend is sterven. Wachten.
Tot je hand hulpeloos valt. Tot je
als een kind weer bent geworden.
En dan niet meer zijn. Een dicht oog.
Een mond dicht. Geluidloos praten
met wie overblijft. Schuld en ook
schuldeloos zijn temidden van louter
eeuwigheid. Keihard eenzaam zijn
is sterven. Daarna staat gelukkig de
tijd stil: de enige daad in je leven is
doodgaan, met liefde eenzaam zijn
en hulpeloos. God is adembenemend
onbegrepen en eenzaam.


Nicolaas Leendert Grazell
(1985)

Een boom, een stamboom, verdween.
Nu blijft alleen nog het veelbelovende,
angstige raadsel van de toekomst, die
voor ons is als handen die niet weten
wat ze doen onder de zonnestoring
van de tijd. Een wonder heb ik bij het
ijzeren ledikant van je uiterste uren
gezien: er is geen ingrijpende grens
tussen leven en dood. Praat maar niet
meer, onder de gravure van mijn
aan jou herinnering staat: hij was
een goed mens (we zijn zonder jou
meer alleen, maar maak je geen zorgen:
bij god, ook wij komen allen wel terecht).

Karel N.L. Grazell
Amsterdams stadsdichter uit Zuid